De Filantroop, gewurgd met de waarheid

Het fictieve verhaal van De filantroop, testament van een seriemoordenaar (1995), was de opmaat van het spraakmakende oeuvre van Theodore Dalrymple. De Engelse auteur/ psychiater , was jarenlang werkzaam in een ziekenhuis en een gevangenis in een Londense achterstandswijk. Met De filantroop schreef hij een bijtende satire over de moderne moraal.  Genio de Groot neemt in samenspraak met de auteur zelf de toneelbewerking van De filantroop voor zijn rekening. Hij speelt de tot levenslang veroordeelde seriemoordenaar Graham Underwood. Genio de Groot over het boek: “op indringende wijze maakt Dalrymple voelbaar dat morele integriteit in ons doen en laten een uiterst rekbaar begrip is: een elastisch masker waar achter schijnheiligheid, lafheid, opportunisme, onmacht of intellectuele kletskoek schuil kan gaan.” 

Vanuit zijn cel blikt Underwood terug op zijn levenswandel. Afkomstig uit de onderklasse, en als kind door zijn omgeving mishandeld en vernederd, weet Underwood op eigen kracht hogerop te komen. De positie van ‘kleine’ ambtenaar van de afdeling Huisvesting frustreert hem tot op het bot maar verschaft niettemin de mogelijkheid een diep gekoesterde wens te realiseren: intellectuele kennis vergaren en zich nuttig maken voor de samenleving. Door filantropie gedreven, pleegt hij op uiterst geraffineerde wijze vijftien (bewezen) moorden. Eenmaal in de gevangenis is hij nog niet klaar met zijn levenswerk.

Met prachtig gecalculeerd spel weet de Groot de intelligentie van Underwood te vertolken. Het spel is exact en geraffineerd. Elke beweging is precies uitgewerkt, elke intonatie geplaatst op het juiste momenten, om de spanning bij het publiek vast te houden. Maar om dit anderhalf uur vol te houden is zelfs voor Genio de Groot bijna onmogelijk. Hij liet dan ook een paar steekjes vallen, zowel in te tekst als in de handelingen, hij versprak zich een paar keer en raakte er bijna even uit door onverwachte ‘gezondheid’ toen er in de zaal geniest werd. Maar dat wordt hem door het publiek snel vergeven door zijn overweldigende intelligente spel waar de satire van de samenleving vanaf druipt. Het publiek bleef dan ook op het puntje van hun stoel zitten.

Ondanks het briljante spel is het een zwaar stuk om naar te luisteren. Doordat er een zwaar onderwerp behandeld wordt en de tekst vanuit een personage komt dat welbespraakt en intelligent is, ontstaat er en drukkende sfeer in de zaal en is er een hoge concentratie van het publiek vereist. Dit wordt opgelost door goed gekozen muziek. Er wordt gebruik gemaakt van barok (klavecimbel) muziek wat ten eerste goed bij het berekenende intelligentie van het personage Underwood past. Ten tweede heeft het een vervreemdend effect, omdat het publiek uit de drukkende, zware sfeer komt, het levert een verfrissende adempauze op.

Het decor is kil, schoon en klinisch. Het is verdeeld in drie delen, een spreekstoel, een tafel met stoel en een bed. Allemaal gemaakt van ijzer, zodat het duidelijk wordt dat het allemaal vanuit Underwood zijn cel verteld wordt. Dit geeft echter ook de mogelijkheid om helder van scènes te wisselen. De thuisscènes worden met name heel subtiel duidelijk gemaakt met een sleutelbos, die op tafel gelegd word als Underwood thuis is.  Die subtiliteit is door de hele voorstelling terug te vinden, zelfs het opbergen van een in stukken gesneden lijk wordt afgesloten met een subtiel ‘zo jongedame’, terwijl de boodschappentas rustig dicht geritst wordt en levert een schrijnende lach op vanuit het publiek. 

Het zijn de subtiele uitspraken en handelingen die de voorstelling uiteindelijk zo laten aankomen bij het publiek. Het geeft een kijk op onze samenleving en hoe hypocriet deze wel niet is. Gooi daar nog eens de gitzwarte humor overheen en je krijgt een voorstelling die je stevig aan het denken zet. Het is een zware kluif maar mateloos fascinerend wat Genio de Groot met De Filantroop, testament van een seriemoordenaar heeft weten neer te zetten.  

Tekst: Thomas van Ek.

Lees ook:Buitenlandse interesse voor De Filantroop
Lees ook:Grappige Sherlock zonder spanning
Lees ook:Met 50% korting naar de Meervaart!
Lees ook:Het gemengde gevoel van de achterlanden
Lees ook:Speel mee in The New Forest met Wunderbaum

Geen reacties // Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>