Holland Festival: weerstaanbare Arturo Ui door onweerstaanbare Berliner ensemble

Het Berliner ensemble bracht in het kader van het Holland Festival twee avonden het zeer succesvolle stuk Der Aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui van Brecht naar Nederland. Deze gitzwarte ‘Hitler-operette’ wordt gespeeld in de legendarische enscenering uit 1995 van Heiner Müller (1929-1995). De Nederlandse première wordt , net als in 1995, gespeeld met de al bijna even legendarische Martin Wuttke in de hoofdrol.


Brecht heeft Der Aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui geschreven in 1941 terwijl hij in ballingschap in Finland verbleef. Het is een aanklacht tegen de opkomst van Hitler en de corruptie van de heersende klasse in Duitsland. Met vileine humor laat Brecht zien hoe de kleine crimineel Arturo Ui ofwel Hitler de kans ziet om de macht te grijpen. Niet in Duitsland maar in het gangstermilieu van Chicago in de jaren dertig. En de inzet van de strijd? Bloemkolen. Iets lulligers kun je niet bedenken. Der Aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui is geschreven in kreupelrijm. Woorden die net niet rijmen. Deze finesse is hoor je als Nederlander waarschijnlijk niet. Gelukkig is er de Nederlandse boventiteling.

Wuttke ís Arturo Ui


Der Aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui begint met een Arturo Ui die met onbloot bovenlijf en rood geverfde tong uit zijn mond als een hond over het toneel rondkronkelt. Op handen en voeten dreigt, vleit, likt, schreeuwt hij alles bij elkaar. Een krachtig beeld en krachtig acteerwerk. Ui werkt zich op, letterlijk van onder de vloer tot bovenop de grote “troon”.
Hilarisch is de scène waarin Ui privé-les krijgt van een oude toneelspeler. Vanuit een stoel dirigeert de toneelspeler hoe Ui moet lopen, praten en staan. Alles gaat op zijn Ui’s: onhandig, hakkelend, struikelend over zijn eigen handen en benen en woorden. Maar tegelijkertijd is en blijft hij gevaarlijk. Dat voel je. Dat zie je. Wuttke die Arturo Ui speelt, is niet alleen bekend van het Duitse toneel maar heeft ook een succesvolle filmcarrière. Zoals de rol van Hitler in Tarantino’s Inglorious Basterds. In Duitsland is hij ook bekend als de hoofdcommissaris in de populaire politieserie Tatort. De grote ploeg van het Berliner ensemble laat Wuttke in deze rol schitteren. Zijn lispelende, onhandige, ongemakkelijke, vleiende en niet te stoppen woordenstroom gecombineerd met een gemankeerde onhandige bewegingen zuigt je de voorstelling in.

Een ruige Der Aufhaltsame Aufstieg des Arturo Ui

Er is geen achterwand, je ziet de stenen muur van de Amsterdamse schouwburg. Aan de zijkanten staan grote ijzeren H-balken. Regelmatig “rijdt” een metro of tram met groot geraas en geflikker door de voorstelling. Iedereen kijkt verstoord, is even stil en gaat daarna weer verder. Deze concentratie laten de acteurs geen moment los en zo veroveren zij de uitverkochte Amsterdamse zaal.
Het is geen wonder dat de enscenering van Müller uit 1995 nog steeds gespeeld wordt. Het toneelstuk is tijdloos en zal niet snel verloren gaan. Hiermee kan het Berliner ensemble nog wel een keertje terug komen in Nederland.

Tekst: Ester van Aalst

Gezien: Nederlandse première 21 juni, Stadsschouwburg Amsterdam

Foto: Barbara Braun

Meer informatie over het Berlin ensemble vind je hier.
Meer informatie over het Holland festival vind je hier.

Lees ook:Extra voorstellingen ‘Brecht TingelTangel’
Lees ook:Eindeloos vertrouwen in charmeur Hitler
Lees ook:Mahagonny Songspiel wordt stadsspektakel
Lees ook:Georgina Verbaan in Hitlerstuk
Lees ook:Muzikale Brecht-reeks in de Roode Bioscoop

Geen reacties // Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>